Dit is een verzamelde glossary van sleutelbegrippen in het functioneel beheer en kunstmatige intelligentie. De termen zijn samengesteld op basis van de werken van Daniël E. Brouwer en behandelen zowel klassieke functioneel beheer concepten als de nieuwere AI-terminologie waarmee functioneel beheerders vandaag de dag te maken hebben.
Functioneel beheer
Acceptatietest
Een acceptatietest is het moment waarop wordt gecontroleerd of de geleverde functionaliteit aansluit op de gemaakte afspraken. Dit gebeurt voordat de oplossing in productie gaat.
Applicatiebeheer
Applicatiebeheer richt zich op het onderhouden van software en de bijbehorende gegevens. Het onderscheidt zich van functioneel beheer doordat het zich concentreert op de technische aspecten van de toepassing.
Autorisatie
Autorisatie betreft het bepalen van rechten voor toegang tot gegevens en systemen. Het gaat om wie wat mag doen en met welke informatie iemand mag werken.
Beheren
Beheren is een kernactiviteit van het functioneel beheer waarbij objecten, processen en hun onderlinge relaties in stand worden gehouden. Het omvat het dagelijks onderhoud en instandhouding van wat belangrijk is voor het bedrijf.
Beheersen
Beheersen is een kernactiviteit waarbij maatregelen worden genomen om bepaalde doelstellingen te bereiken. Het gaat om actief sturen en het implementeren van controles.
Behoeftemanagement
Behoeftemanagement is een proces dat ervoor zorgt dat de bedrijfsprocessen van een organisatie optimale IT-ondersteuning krijgen. Het vertaalt bedrijfsbehoeften in concrete IT-oplossingen.
BiSL
BiSL staat voor Business Information Services Library en is een framework dat richt zich op het beheren van informatievoorziening. Het complementeert ITIL door meer nadruk te leggen op de bedrijfskant.
Business case
Een business case is een gestructureerde voorstel voor bedrijfsverbetering met daarin een kosten-batenanalyse. Het helpt organisaties beter geïnformeerde investeringsbeslissingen te maken.
Business IT alignment
Business IT alignment gaat om het afstemmen van IT-strategie en IT-systemen op de bedrijfsstrategie en bedrijfsprocessen. Het zorgt ervoor dat technologie werkelijk bijdraagt aan bedrijfsdoelstellingen.
Configuratiebeheer
Configuratiebeheer is het gestructureerd beheren van IT-componenten en hun onderlinge relaties. Dit zorgt voor overzicht over wat in je IT-landschap aanwezig is en hoe alles aan elkaar hangt.
Contractmanagement
Contractmanagement omvat het beheren van overeenkomsten met IT-leveranciers. Het gaat om afspraken nakomen en wederzijdse verplichtingen bewaken.
Functioneel beheer
Functioneel beheer is de discipline van het beheren van de verbinding tussen organisatie en IT. Het gaat erom dat IT-systemen aansluiten op wat het bedrijf nodig heeft en continu dat contact onderhouden.
Functioneel beheerder
Een functioneel beheerder is de professional die het functioneel beheer uitoefent. Deze persoon bouwt bruggen tussen de organisatie, het IT-team en anderen om ervoor te zorgen dat IT-systemen optimaal werken.
Impactanalyse
Een impactanalyse evalueert de gevolgen van voorgestelde veranderingen. Het helpt om onvoorziene negatieve effecten te voorkomen voordat wijzigingen worden doorgevoerd.
Incidentbeheer
Incidentbeheer is het proces voor het afhandelen van verstoringen en het herstellen van service. Het gaat om snelle reactie wanneer iets niet goed gaat.
Informatiemanagement
Informatiemanagement richt zich op het beheren van informatievoorziening voor de organisatie. Het gaat om ervoor zorgen dat de juiste informatie beschikbaar is voor wie die nodig heeft.
IT-governance
IT-governance is een framework voor IT-besluitvorming en verantwoording. Het stelt organisaties in staat om IT-investeringen beter gericht in te zetten en risico’s te beheren.
ITIL
ITIL staat voor IT Infrastructure Library en is een veelgebruikt framework voor IT-servicebeheer. Het biedt richtlijnen voor processen zoals incidentbeheer, wijzigingenbeheer en releasemanagement.
OTAP
OTAP is een acroniem voor Ontwikkelings-, Test-, Acceptatie- en Productieomgeving. Deze scheidingen zorgen ervoor dat wijzigingen veilig kunnen worden getest voordat ze echte gebruikers bereiken.
Outsourcing
Outsourcing betekent het uitbesteden van IT-diensten aan externe partijen. Het kan kostenbesparingen opleveren, maar vereist goed contractmanagement en duidelijke afspraken.
Releasemanagement
Releasemanagement omvat het plannen en beheren van software-releases. Het zorgt dat nieuwe versies gecontroleerd en voorzien van voldoende voorbereiding naar gebruikers gaan.
SLA
Een Service Level Agreement (SLA) is een overeenkomst over de servicekwaliteit tussen aanbieder en klant. Het definieert wat je mag verwachten in termen van beschikbaarheid, reactietijd en kwaliteit.
Technische schuld
Technische schuld zijn geaccumuleerde shortcuts in IT-toepassingen die toekomstige onderhoudslast veroorzaken. Het ontstaat vaak door snelle oplossingen en kan op lange termijn kostbaar zijn.
Transitie
Transitie is het proces van overdracht van nieuwe of gewijzigde functionaliteit naar de operationele omgeving. Het zorgt dat gebruikers en support-teams goed voorbereid zijn op de wijzigingen.
Wijzigingenbeheer
Wijzigingenbeheer is een proces voor gecontroleerde afhandeling van wijzigingen aan IT-systemen. Het helpt risico’s te beperken en ervoor te zorgen dat wijzigingen goed worden doorgevoerd.
AI en functioneel beheer
AI Act
De AI Act is Europese regelgeving voor het gebruik van AI, met een risicoindeling. Deze wet bepaalt welke voorwaarden AI-systemen moeten voldoen op basis van hun risiconiveau voor maatschappij en burgers.
AI-acceptatie
AI-acceptatie betreft de mate waarin gebruikers AI-systemen omarmen en effectief inzetten. Als gebruikers geen vertrouwen hebben in AI of het niet begrijpen, blijft het onderbenut.
AI-fallback
Een AI-fallback is een mechanisme waarbij AI overschakelt naar een veiligere modus als het onzeker is. Dit zorgt dat kritieke processen niet stoppen als AI falende.
AI-governance
AI-governance omvat het beleid en toezicht voor veilig en verantwoord AI-gebruik in organisaties. Het bepaalt wie wat met AI mag doen en hoe risico’s worden beheerd.
AI-literacy
AI-literacy is het vermogen om AI te begrijpen, kritisch te beoordelen en verantwoord in te zetten. In een wereld met toenemend AI-gebruik is dit een essentiële competentie voor werknemers.
AI-maturity
AI-maturity betreft de rijpheid van een organisatie op het vlak van AI-technologie, beleid en gebruik. Organisaties starten vaak klein en worden steeds geavanceeerder in hun AI-toepassingen.
AI-policy
AI-policy bestaat uit interne en externe regels voor het gebruik, beheer en toezicht van AI. Dit geeft duidelijkheid over wat wel en niet mag met AI-tools in je organisatie.
AI-risk assessment
AI-risk assessment is het systematisch evalueren van risico’s van AI-ontwerp en AI-gebruik. Dit helpt te voorkomen dat AI onbedoeld schadelijke gevolgen heeft.
AI-servicemanagement
AI-servicemanagement betreft het beheren van de levenscyclus van AI-diensten. Dit omvat onboarding, monitoring, updates en het afvoeren van AI-systemen als ze niet meer nodig zijn.
Algoritme
Een algoritme is een reeks instructies die een systeem volgt om een taak op te lossen. Algoritmes vormen de basis van alles wat software en AI doen.
Alignment
Alignment gaat om het afstemmen van AI-doelstellingen met menselijke waarden en intenties. Het zorgt dat AI-systemen doen wat mensen werkelijk willen bereiken.
Bias
Bias is een systematische afwijking in AI-modellen die tot oneerlijke uitkomsten leidt. Dit kan ontstaan door vertekende trainingsgegevens of slecht ontwerp.
Bias audit
Een bias audit is een evaluatie van een AI-systeem op structurele vooroordelen. Dit helpt oneerlijkheid in AI-besluiten op te sporen en te corrigeren.
Black box
Black box verwijst naar het idee dat de werking van AI-modellen moeilijk te volgen en te voorspellen is. Dit kan problematisch zijn als je niet begrijpt waarom AI een bepaald besluit neemt.
Chain of thought
Chain of thought is een techniek waarbij AI stap voor stap redeneert. Dit maakt het redeneerproces transparanter en leidt vaak tot betere antwoorden.
Chatbot
Een chatbot is een programma dat automatische gesprekken voert met gebruikers. Chatbots kunnen eenvoudige vragen beantwoorden of meer geavanceerde taken ondersteunen.
ChatGPT
ChatGPT is een populaire AI-chatbot van OpenAI gebaseerd op grote taalmodellen. Het wordt veel gebruikt voor informatie, brainstormen en het ondersteunen van werk.
Citizen AI
Citizen AI is het concept dat niet-technische werknemers zelf eenvoudige AI-oplossingen kunnen maken. Dit democratiseert AI-gebruik en versnelt innovatie in organisaties.
Claude
Claude is een AI-chatbot van Anthropic die Constitutional AI gebruikt voor veiligheid. Het wordt ingezet voor schrijven, analyse en complexe denkwerk.
Context window
Context window is het korte geheugen van een taalmodel waarin informatie wordt bijgehouden. Een groter context window stelt AI in staat meer tekst tegelijk in gedachten te houden.
Deepfake
Een deepfake is valse media zoals video, audio of afbeeldingen die door AI wordt gegenereerd. Dit vormt risico’s voor desinformatie en kan misbruikt worden.
Finetuning
Finetuning is het aanpassen van een voorgetraind AI-model voor specifieke taken. Dit stelt organisaties in staat AI sneller en goedkoper in te zetten voor eigen doeleinden.
Foundation model
Een foundation model is een groot voorgetraind AI-model dat als basis dient voor toepassingen. Deze modellen worden steeds krachtiger en flexibeler.
GPT
GPT staat voor Generative Pre-trained Transformer en is de architectuur achter ChatGPT. Het is ontworpen om natuurlijke taal te begrijpen en voort te brengen.
Hallucinatie
Hallucinatie is wanneer AI plausibele maar factisch onjuiste informatie genereert. Dit is een belangrijk risico van AI-systemen dat aandacht vraagt.
Human-in-the-loop
Human-in-the-loop betekent dat mensen betrokken blijven bij AI-besluitvormingsprocessen. Dit zorgt voor betere controle en kan kritieke fouten voorkomen.
Machine Learning
Machine Learning is een deelgebied van AI waarin systemen leren van gegevens. In plaats van instructies te programmeren, leren systemen zelf patronen uit data.
Multi-agent systems
Multi-agent systems zijn systemen waarin meerdere AI-agenten samenwerken aan complexe taken. Dit maakt het mogelijk meer ambitieuze doelen te bereiken dan één agent zou kunnen.
Prompt engineering
Prompt engineering is het systematisch ontwerpen van invoer voor AI om optimale resultaten te krijgen. Dit is een vaardigheidsveld dat steeds belangrijker wordt.
Responsible AI
Responsible AI is een benadering die ervoor zorgt dat AI ethisch wordt ontwikkeld en ingezet. Dit gaat om eerlijkheid, transparantie en respect voor rechten.
Robotic Process Automation
Robotic Process Automation (RPA) omvat softwarerobot die repetitieve taken automatiseren. Dit kan werknemers vrijmaken voor meer waardevol werk.
Shadow IT/Shadow AI
Shadow AI is het ongeautoriseerde gebruik van AI-tools buiten IT-governance. Dit kan risico’s creëren voor veiligheid, privacy en compliance.
Token
Een token is de basiseenheid van tekst die AI-modellen verwerken. Tokens helpen modellen te begrijpen hoe lange invoeren zijn en wat ze kosten.
Transformer
Transformer is een neural network-architectuur die moderne taalmodellen aandrijft. Het is verantwoordelijk voor veel van de recente doorbraken in AI.
Trustworthy AI
Trustworthy AI is AI die betrouwbaar, veilig, transparant en eerlijk is volgens Europese terminologie. Dit is het streven achter veel regelgeving en onderzoek.